Antikoagulantia/vurdering av antikoagulasjonsgrad

Monitorering av antikoagulasjonsgrad effekt for å styre behandlinga er heilt nødvendig for warfarin (INR) og ufraksjonert heparin (APTT) på grunn av stor  variasjon i dosebehovet både mellom personer og innan ein person over tid (pga endring i kost, legemiddel, alkoholinntak og sjukdom). Ved bruk av andre legemiddel (f.eks lågmolekylært heparin, dabigatran, rivaroxaban eller edoxaban) er monitorering ikkje nødvendig pga ein meir forutsigbar effekt, men det kan vere aktuelt med måling av antikoagulasjonsgrad hos enkelte pasientar (f.eks ved nedsett nyrefunksjon) eller i visse situasjonar (f.eks før kirurgi, ved akutt nyresvikt eller blødning under behandling).

​Av overlege Ann-Helen Kristoffersen 

​Antikoagulasjonsmiddel der antikoagulasjonsgrad skal analyserast regelmessig:


Warfarin (Marevan): Peroral hemmer av produksjon av dei vitamin K avhengige koagulasjonsfaktorane II, VII, IX og X. Skal monitorerast regelmessig med analysen INR. Terapeutiske områder ofte brukt er 2.0 – 3.0 (målverdi 2.5) eller 2.5 – 3.5 (målverdi 3.0), men er avhengig av indikasjon (andre områder kan for eksempel vere aktuelle ved nye typar mekaniske hjerteklaffar).

Ufraksjonert Heparin (UH): Intravenøs infusjon eller subcutan injeksjon. Hemmer hovedsakelig faktor IIa og Xa. Skal monitorerast regelmessig. Analyse: APTT eller ACT (pasientnær analyse), evt. Anti-Xa analysen1 ved auka APTT eller ACT før oppstart av behandling. Terapeutisk område er avhengig av reagens, indikasjon, blødningsrisiko og tromboserisiko.

Antikoagulasjonsmiddel der antikoagulasjonsgrad til vanleg ikkje skal analyserast regelmessig:


Lavmolekylært heparin (LMWH): Dalteparin (Fragmin), enoxaparin (Klexane), tinzaparin (Innohep): Subcutan injeksjon (sc), hemmer hovedsakelig faktor Xa, men og faktor IIa i varierande grad. Skal ikkje monitorerast. Det kan vere indisert å måle antikoagulasjonsgrad i enkelte tilfelle som for eksempel hos barn, gravide eller svært over- eller undervektige eller ved nedsatt nyrefunksjon for å sjekke om terapeutisk dose blir oppnådd eller for å vurdere fare for akkumulering (auka risiko for blødning). Analyse: Anti-faktor Xa analysen (kalibrert med lågmolekylært heparin)1. Analysering er kun aktuelt ved terapeutisk dosering, ikkje profylaktisk.

Terapeutisk område:

  • Ved x 2 dgl sc dosering: Anti-Xa 0.5 – 1.0 IU/mL.
  • Ved x 1 dgl sc dosering: Anti-Xa 1.0– 1.5 IU/mL.

Prøven må takast 3 – 4 timer etter sc injeksjon.

For å vurdere akkumulering kan prøve takast rett før neste injeksjon.


Dabigatran etexilate (Pradaxa): Peroral hemmer av faktor IIa (trombin). Skal til vanleg ikkje monitorerast, men kan vere aktuelt i enkelte situasjonar2. Ved mistanke om overdosering kan APTT og INR vere nyttig. APTT aukar med aukande dabigatrankonsentrasjon inntil eit «platå» der APTT ikkje aukar meir. Normal APTT gjer overdosering med dabigatran lite sannsynlig, men kan sjåast ved både lav og terapeutisk konsentrasjon. INR aukar ikkje før ved høge konsentrasjonar av dabigatran. Spesifikke analyser for å analysere konsentrasjon er ikkje tilgjengeleg i Noreg. Normal trombintid (TT) tyder på lav eller ingen konsentrasjon av dabigatran i blodet.

Rivaroxaban (Xarelto): Peroral hemmer av faktor Xa. Skal til vanleg ikkje monitorerast, men kan vere aktuelt i enkelte situasjonar2. Ved mistanke om overdosering er APTT og INR vanskeleg å tolke3. Spesifikke analyser for å analysere konsentrasjon er etablert ved OUS (anti-faktor Xa kalibrert med rivaroxaban) og konsentrasjonsmåling er etablert ved Diakonhjemmet i Oslo og St.Olav i Trondheim (sjå www.farmakologiportalen.no). Normalt resultat for anti-faktor Xa for lavmolekylært heparin1 tyder på lite eller ikkje noko rivaroxaban i prøven, men kan ikkje nyttast til å bestemme konsentrasjon av rivaroxaban.

Apixaban (Eliquis): Peroral hemmer av faktor Xa. Skal til vanleg ikkje monitorerast, men kan vere aktuelt i enkelte situasjonar2. Ved mistanke om overdosering er APTT og INR vanskeleg å tolke3. Spesifikke analyser for å analysere konsentrasjon er etablert ved OUS (anti-faktor Xa kalibrert med apixaban) og konsentrasjonsmåling er etablert ved Diakonhjemmet i Oslo og St.Olav i Trondheim (sjå www.farmakologiportalen.no). Normalt resultat for anti-faktor Xa for lavmolekylært heparin1 tyder på lite eller ikkje noko apixaban i prøven, men kan ikkje nyttast til å bestemme konsentrasjon av apixaban.

Edoxaban (Lixiana): Peroral hemmer av faktor Xa. Skal til vanleg ikkje monitorerast, men kan vere aktuelt i enkelte situasjonar2. Ved mistanke om overdosering er APTT og INR vanskeleg å tolke3. Spesifikke analyser for å analysere konsentrasjon er etablert ved St.Olav i Trondheim (sjå www.farmakologiportalen.no). Normalt resultat for anti-faktor Xa for lavmolekylært heparin1 tyder på lite eller ikkje noko apixaban i prøven, men kan ikkje nyttast til å bestemme konsentrasjon av apixaban.

For meir informasjon om anti-faktor Xa analysering for lågmolekylært heparin og ufraksjonert heparin, sjå analyseoversikten.no

2 Indikasjonar der det kan vere aktuelt å analysere antikoagulasjonsgrad ved bruk av dei nye antikoagulantia: Ved alvorlig blødning, før prosedyrer/kirurgi (spesielt akutte eller ved redusert nyre- eller leverfunksjon), ved mistanke om overdosering/akkumulering, ved nedsett nyre- eller leverfunksjon eller samtidig behandling med legemiddel som hemmer nedbryting/utskillelse av antikoagulantia (fare for akkumulering) eller ved inntak av høge doser (intoksikasjon).

3 APTT og INR kan vere heilt normale både ved terapeutisk og høg konsentrasjon (overdosering) av rivaroxaban, apixaban og edoxaban, og er difor vanskeleg å tolke. Normal INR gjer overdosering med rivaroxaban eller edoxaban lite sannsynleg, men kan ikkje nyttast for apixaban. Dersom APTT og INR først er kraftig forlenga kan det tyde på overdosering med eit av desse legemidla.

Sjå informasjon frå Legemiddelverket om dei ulike legemidla.

Fann du det du leita etter?