På sporet av kreftens svake punkt

Ei gruppe eldre pasientar som er for svake til å få kjemoterapi for blodkreftsjukdomen akutt myelogen leukemi, har god nytte av eit nytt medikament. Allereie før behandling kan ein lesa av ein slags strekkode for behandlingsrespons via blodprøvetaking og såleis sjå kven som er i gruppa.
 

Dei fleste som får blodkreftsjukdommen akutt myelogen leukemi er eldre personar, om lag 200-250 personar i året i Noreg, og dei toler ikkje den kraftige kjemoterapien som vert tilbydd yngre og sterkare pasientar. Det er difor eit stort behov for å utvikle nye medikament som kroppen til dei eldre toler, og som gjev effekt mot kreftcellene.

Snu det negative til det positive

Vi trur at vi kan lage smartare behandlingsstrategiar ved målretta å utnytte  feilinstruerte protein, sånn at byggverket, kroppen, blir kreftfri.  

Arvematerialet, DNAet vårt, er oppskrifta på deg. Men lik ei bakeoppskrift så trengst det bearbeiding for å danne det ferdige produktet – alle cellene som du består av. I kroppen din betyr det at DNA vert omsett til protein, arbeidshestane til cellene. Skal cellene gjere jobben sin må ikkje oppskrifta endrast for mykje, for viss  ein har feil i arvematerialet fører det til at proteina får feil arbeidsinstruksjon, noko som kan føre til kreft. 

Ein svulst blir til

Feil instruksjon kan gjere at byggjesteinane får cellene til å dele seg uhemma til ein kreftsvulst, får dei til å vandre rundt i kroppen og lage ein ny koloni på ein stad dei ikkje skal vere, eller får dei til å skru av maskineriet som skal oppdage celler som ikkje oppfører seg som dei skal.

Kreftens superkrefter

Ved å kartleggje pasientar sine protein og korleis proteina reagerer på medisin, håper vi å avsløre kreftsjukdommen sine superkrefter, og å finne deira svake punkt.

Vi har valgt å fokusere delar av forskinga vår på fosforylerte protein. Dette er protein som har ei kjemisk gruppe som heiter fosfogruppe, og akkurat dette er beskjeden proteinet treng for å vakne opp frå dvale for å starte og arbeide. I mange krefttypar ser vi at denne mekanismen er utnytta av kreftcellene for å tvinge proteina til å jobbe når dei egentleg skulle ha vore i dvale. For å kunne undersøkje dette har vi behandla leukemiceller med ulike medikament og bruker avanserte analysemetodar for å sjå korleis proteina jobbar med eller mot medikamentet. 

Gamle medikament blir som nye

Eit medikament vi har jobba med er valproatsyre, ein medisin som vanlegvis blir brukt for å behandle epilepsi. Vi ser at ei gruppe av eldre og svake pasientar som ikkje kan få kjemoterapi for akutt myelogen leukemi har god nytte av valproatsyre, medan nokre pasientar dessverre ikkje responderar i det heile. Når vi undersøker blodkreftcellene til pasientane ser vi at det er forskjell i aktivitetsnivået til fosfoproteina mellom dei som responderer og dei som er resistente mot behandlinga. 

Desse fosfoproteina dannar ein slags strekkode for behandlingsrespons som vi, ved hjelp av ein blodprøve, kan bruke for å finne ut kven som kjem til å ha nytte av medikamentet før behandlinga har starta. I tillegg kan det hjelpe oss å finne ut om vi kan kombinere valproatsyre med andre medisinar som også motverkar at protein gjer feil jobb i pasientane som ikkje er sensitive nok for valproatsyre. (For dei aller, aller fleste vil ein ønske å kombinere valproat med eit anna medikament for å treffe kreftcellene frå fleire vinklar, for då klarer dei ikkje nødvendigvis å bli immune.) Framover jobbar vi for å utnytte den informasjonen vi har om desse proteina til å spesialdesigne behandling som kan komme pasientar til nytte i framtida.

Dette arbeidet er forankra hjå Klinisk Institutt 2, og har mottatt støtte frå Kreftforeningen.  



Rakel Brendsdal Forthun, PhD.
Forskar ved Medisinsk avdeling
Haukeland universitetssjukehus