Oppfølging av barnet etter fødselen

Nyføddscreening, høyrsels- og andre undersøkingar

Alle nyfødde barn får tilbod om å bli undersøkt for 23 sjukdommar, som utan behandling i verste fall kan føre til alvorleg sjukdom hos barnet eller tidleg død.

Lege undersøker nyfødd. Foto
 

​​​Nyføddscreening blir anbefalt som ein viktig del av det førebyggande helsetilbodet til barn i samband med fødsel. Lege eller jordmor som har ansvar under fødsel, har òg ansvar for at tilbod om nyføddscreening blir gitt til barnet sine foreldre.

Vi anbefaler at du / de som foreldre kjenner til kva nyføddscreening går ut på:

Informasjonsbrosjyre om nyføddscreening - Oslo universitetssykehus (pdf)

Sjølv om det er sjeldne tilstandar vi sjekkar barnet ditt for, vil om lag 1 av 1000 barn i Noreg bli fødd med ein av dei 23 sjukdommane vi screenar for.

​Barna blir som regel fødd utan teikn til sjukdom og screening er den einaste moglegheit til å finne desse barna slik at vi raskt kan komme i gong med effektiv behandling, og slik hindre eller redusere skadeverknadane av desse sjukdommane.

Nyføddscreening kan ikkje bli gjennomført utan at foreldra har fått informasjon og gitt samtykke til undersøkinga.

Høyrselsundersøking av nyfødde

Helsedirektoratet har bestemt at alle nyfødde skal få undersøkt høyrselen før dei reiser heim frå sjukehuset etter fødselen. 

Dette gjer vi for å oppdage tidleg om det er tap av høyrsel, slik at hjelpetiltak kan bli sett inn så raskt som mogleg. 

Kva gjer vi?

Barnet blir undersøkt ved at vi plasserer ein liten plugg i øyret. Pluggen gir ein svak knitrelyd inn i øyret og vi måler lyden som kjem tilbake frå det indre øyret. Under undersøkinga må barnet vere roleg (gjerne sovande), og det må vere stille i rommet.

Dersom testen ikkje blir godkjend, blir barnet tilvist til Høyresentralen på Haukeland universitetssjukehus. Ein mislykka test betyr som regel at barnet framleis har fostervatn i mellomøyret, noko som vanlegvis forsvinn av seg sjølv etter kort tid. Høyresentralen kallar uansett barnet inn til ny test i løpet av få veker. 

Vidare oppfølging

Vi reknar med at om lag fem prosent av alle nyfødde må ha ein ny test, men berre ein til to prosent treng behandling for høyrselstap ved fødsel. Enkelte barn får svekka høyrsel i åra etter fødselen. Det er derfor viktig at du observerer utviklinga til barnet, og følgjer kontrollane på helsestasjonen.


Gulsott hos nyfødde 

Nyfødd-gulsott er ein vanleg og som regel ufarleg tilstand som oppstår hyppig hos nyfødde barn. Dei fleste nyfødde blir litt gule i huda og inne på augekviten frå andre til sjuande dag etter fødselen. 

Det forsvinn som oftast av seg sjølv innan kort tid, og har ingenting med smittsam gulsott å gjere.


Kva er gulsott?

Dei fleste nyfødde barn som får gulsott, får det fordi leverfunksjonen enno ikkje er heilt moden. Vanlegvis fjernar levra vår det gule fargestoffet – bilirubin - frå blodet vårt. Det gule fargestoffet er eit avfallsstoff som kjem frå dei raude blodlekamane våre som ikkje er levedyktige.

Når raude blodlekamar døyr, blir blodfargestoffet hemoglobin frigjort og gjort om i levra til bilirubin, som blir fjerna frå blodet vårt via levra.

Fram til leverfunksjonen er moden vil det i dei første levedøgna skje ei opphoping av bilirubin i blodet. Det er då du ser gul farge i huda og i det kvite i auga på den nyfødde.

Behandling

Nærare halvparten av alle nyfødde får normal gulsott, og hos dei aller fleste vil tilstanden ikkje bli behandla.

Barn som får nyfødd-gulsott kan bli trøytte, slappe og lite villige til å die. Ved gulsott treng barnet mykje væske og du bør amme hyppig.  Du kan gjerne late barnet liggje i dagslys, men ikkje i direkte sollys.

Barn som er fødd for tidleg (premature barn) får oftare og kraftigare gulsott enn andre barn. Hos desse vil truleg gulsotta også vare lenger.

Dersom gulsotta er kraftig og kjem i første levedøgn, vil barnet bli kontrollert ved hjelp av blodprøvar og få tilpassa behandling om det er nødvendig.

Nokon gongar kan gulsott oppstå på grunn av for mange ikkje-levedyktige røde blodlegemar, der blodgruppene til mor og barn ikkje samsvarar med kvarandre. Som regel kan dette bli påvist ved hjelp av blodprøvar frå mor og barn.

Ein meir sjeldan og alvorleg form for gulsott kan oppstå når mor og barn har ulik rhesus-gruppe. Dette vil vere påvist før fødsel via blodprøver tatt frå mor i svangerskapet. Blodprøver tatt av mor og barn etter fødselen, vil bekrefte at blodet ikkje samsvarar.

Lysbehandling

Ein liten del av alle nyfødde vil bli så gule at det er behov for lysbehandling.

Dersom konsentrasjonen av bilirubin i blodet er for høg og gulsotta blir påfallande, vil det vere aktuelt å behandle barnet. Den enklaste behandlinga er lysbehandling.

Då vil barnet ligge utan klede under sterkt lys frå lysstoffrøyr. Lyset som treff huda til barnet vil spalte og bryte ned konsentrasjonen av bilirubin, slik at det lettare blir skilt ut av kroppen på eigen hand.

Når barnet får lysbehandling, vil konsentrasjonen av bilirubin i blodet bli sjekka ved hjelp av blodprøver. På den måten ser ein om lysbehandlinga gir tilfredsstillande effekt. Ved lysbehandling vil vi behalde barnet til observasjon og sørgje for at konsentrasjonen av bilirubin er senkande før barnet blir sendt heim frå sjukehuset.

Utskiftingstransfusjon
Om barnet får gulsott fordi mor og barn ikkje har blodgrupper som samsvarar, vil lysbehandling åleine ikkje vere tilstrekkeleg. I slike tilfelle vil det kunne vere nødvendig med utskiftingstransfusjon.

Då blir det lagt eit lite plastkateter inn i ein blodåre i navlen til barnet, der blodet blir tappa - og erstatta - med friskt blod. På denne måten blir bilirubin fjerna frå barnet saman med dei skadde røde blodlegemane.


Hofteleddsdysplasi

Medfødd hofteleddsdysplasibetyr at hofteskåla er flatare enn normalt. Då får leddhovudet på lårbeinet mindre støtte og sjølve leddet blir ustabilt. Det kan føre til at leddhovudet glir ut av leddskålen, og det kallar vi hofteleddsluksasjon, og betyr at hofta er ute av ledd.

Kven blir fødd med hofteleddsdysplasi?

Om lag ein til to prosent av alle nyfødde er fødd med hofteleddsdysplasi, og vi ser at det skjer fem gongar så hyppig hos jenter enn hos gutar. Risikoen er større dersom ein av foreldra til barnet, søsken eller andre nære slektningar blei fødd med tilstanden.

I tillegg skjer det oftare dersom barnet har lagt i seteleie på slutten av svangerskapet, eller når barnet har alvorlege feilstillingar i føtene. Då har det vore press på hofta til barnet inne i magen til mor.

Korleis oppdagar vi hofteleddsdysplasi?

Alle nyfødde blir undersøkt av barnelege før dei reiser heim frå barselavdelinga på sjukehuset. Ein del av den rutinemessige undersøkinga er når legen tek ein ortolanis prøve. Då bøyer legen beina i hofte og kne medan han / ho forsøkjer å vippe hofta ut av ledd.

Det høyrest meir alvorleg ut enn det er, for undersøkinga gjer ikkje vondt for barnet og legen bruker ikkje mykje kraft. Legen vil som regel merke om leddhovudet glir ut av leddskåla i hofta til barnet.

Om legen skulle vere i tvil, eller om barnet har auka risiko for å vere fødd med hoftedysplasi, vil legen bestille ein røntgenundersøking av hofta til barnet og denne undersøkinga blir gjennomført av ein røntgenlege.

Les meir om behandling av hofteleddsdysplasi


 


Fann du det du leita etter?
Tilbakemeldinga vil ikkje bli svart på. Ikkje send personleg informasjon, for eksempel e-post, telefonnummer eller personnummer.